نویسنده: مرضیه وفایی/ روانشناس
سخن گفتن از وضعیت زنان و دختران افغانستان تحت حاکمیت طالبان، به دلیل عمق خشونتها و سرکوبهای اعمالشده، کار دشواری است. در جهانی که زنان در تلاشاند تا استعدادها و توانمندیهای خود را شکوفا کنند، در افغانستان این فرصتها از آنها گرفته شده است. تحت سلطه طالبان، زندگی روزمره زنان تبدیل به مبارزهای برای بقا و رعایت خواستههای سرکوب گرانهای شده که آنها را در شرایطی پر از ترس و اضطراب قرار می دهد.
در این شرایط، زنان نه تنها از حقوق اساسی خود محروماند، بلکه کوچکترین تخلف از قوانین طالبان میتواند به زندان و شکنجه منجر شود. این محدودیتها شامل ممنوعیت تحصیل، کار، حضور در مکانهای عمومی بدون محرم، پوشیدن لباسهای خاص و بسیاری دیگر است. بهعنوان مثال، زنان از حضور در دانشگاهها، پارکها، حمامهای زنانه و باشگاههای ورزشی منع شدهاند و از کار در سازمانهای غیردولتی و دفاتر سازمان ملل متحد محروم شدهاند. این محدودیتها بهصورت سلیقهای و بسته به تفسیر مقامات طالبان اعمال میشوند و حتی کوچکترین تخلف میتواند به زندان و شکنجه منتهی شود.
بهعنوان یک روانشناس و درمانگر، قصد دارم به تأثیرات روانشناختی زندانی شدن دختران و زنان توسط طالبان بپردازم. تاثیراتی که از جنبه های مختلف قابل توجه و بررسی است.
نخست، تأثیرات فردی مستقیم پس از تجربه دستگیری و تحمل حبس برای زنان و دختران.
دوم، تأثیرات و فشار روانی که بر خانوادهها تحمیل میشود و واکنشهای رایجی که پس از دستگیری ممکن است از سوی نزدیکان فرد دیده شود.
و در پایان مقاله، پیشنهادات و راهکارهایی برای مقابله با آثار منفی و کاهش فشار روانی ارائه خواهد شد.
تأثیر بر فرد تروما دیده و واکنشهای رایج:
چنانچه دستگیری و زندانی شدن زنان و دختران را بهعنوان یک رویداد آسیبزا و ترومای روانی در نظر بگیریم، بر اساس تعریف تروما، این تجربه به معنای مواجهه با رویدادی است که امنیت جانی فرد را در معرض تهدید، شکنجه و خطر مرگ قرار میدهد. بنابراین، واکنشها و پیامدهای ناشی از تجربه دستگیری و زندانی شدن زنان، مشابه واکنشهایی است که افراد پس از تجربه هر نوع تروما یا حادثه آسیبزا از خود نشان میدهند.
مجموعهای از علائم مشابه PTSD (اختلال استرس پس از سانحه) که اگر افراد مداخلات حمایتی مناسبی پس از تجربه تروماتیک دریافت نکنند و تابآوری کافی نداشته باشند، ممکن است این علائم بهشکل مزمن و طولانیمدت ادامه یابد و فرد مبتلا به این اختلال شود.
این علائم شامل افزایش تپش قلب، اختلال در سیکل ماهانه، اختلال در خواب (شامل سخت به خواب رفتن یا از خواب بیدار شدنهای مکرر و تجربۀ کابوس شبانه)، احساس بیقراری یا از جا پریدن، گوش به زنگ بودن برای خطر و تهدید، ترس و وحشت از تنها ماندن، گریه کردن، افکار مزاحم یا خاطرات دردناک، علائم فلشبک و تجربۀ مجدد از صحنهها و تصاویری که تجربه کردهاند، اختلال در حافظه و حواسپرتی است.
علائم و نشانههایی که دختران و زنانی که در شرایط ترس و وحشت توسط طالبان در شرایط غیرانسانی دستگیر و زندانی و شکنجه میشوند، میتواند بسیار رنجآور باشد. این واکنشها ممکن است در همه افراد یکسان نباشد و بر اساس میزان تابآوری، آسیبپذیری و سن افراد، متفاوت باشد. نوع برخورد مأموران حکومتی طالبان، مدت زمان دستگیری و حبس، و مشاهدات و تجاربی که در مدت دستگیری داشتهاند، در شدت آسیبها تأثیرگذار است.
تأثیر بر خانوادههای تروما دیده و واکنشهای رایج از سوی خانواده و نزدیکان:
رفتار و واکنش خانوادهها به این وضعیت میتواند متفاوت باشد، اما آنچه حائز اهمیت است فشار روانی زیادی است که خانوادهها از دستگیری دختران و زنان خانواده یا فامیل تحمل میکنند.
در شرایطی که این زنان به خانه بازمیگردند، ممکن است تصور شود که تمام وحشت زندان پایان یافته است، اما در حقیقت این تنها آغاز تجارب منفی و دردناکتری خواهد بود. در بهترین حالت، خانوادهها واکنشهای حمایتی دارند و با همدلی از فرد حمایت میکنند. اما متأسفانه در بسیاری از جوامع سنتی، واکنشها ممکن است برخلاف انتظار ما از حمایتگری باشد. این تمایل به سرزنش قربانی، گاهی حتی از جانب افرادی چون پدر، برادر یا همسر، میتواند وضعیت فرد را بدتر کند و از گرایش سنتی به سرزنش قربانی نشأت گیرد.
سرزنش قربانی ممکن است شامل آزار کلامی، خشونت فیزیکی، یا حتی شکنجه فرد باشد. بهطور ناخودآگاه، خانوادهها ممکن است فرد را به همان شیوهای که طالبان با آن رفتار کردهاند، تنبیه کنند.
در چنین شرایطی، فرد در معرض ترومای چندگانه قرار میگیرد، بهطوری که هم از آسیب زندان رنج میبرد و هم از سوی اطرافیان نزدیک مانند پدر، مادر، برادر یا همسر که باید امنترین افراد برای او باشند، آزار و خشونت را تجربه میکند. این شرایط فرد را در معرض آسیبهای روانی و جسمی قرار میدهد.
پیشنهادات برای خانواده و اطرافیان فرد تروما دیده:
در شرایطی که سیستمهای حمایتی و اجتماعی برای مقابله با خشونت علیه زنان در افغانستان بهطور کامل از کار افتادهاند، میتوان از برخی شیوههای سنتی برای حمایت از فرد تروما دیده بهره برد. اگر احتمال میدهید که فرد آزاد شده از زندان طالبان ممکن است مورد خشونت خانگی از سوی همسر، پدر، برادر یا هر فرد دیگری قرار گیرد، بیدرنگ باید تدابیر لازم را برای محافظت از او اتخاذ کنید و به هیچ عنوان اجازه ندهید که فرد تروما دیده با فرد خشونتگر تنها بماند.
همچنین، بهعنوان حامی و همدل، کنار فرد تروما دیده بمانید. او ممکن است زیاد گریه کند یا بخواهد صحبت کند، در این شرایط گوش شنوای او باشید. اگر از تنها ماندن میترسد، هیچگاه او را تنها نگذارید. هرگز او را سرزنش یا نصیحت نکنید. در عوض، سعی کنید تا جایی که ممکن است، شنوندهای خوب باشید.
علائم رایج تروما ممکن است هرچند دردناک، اما موقتی باشد. در نهایت، به یاد داشته باشید که هرقدر فرد حمایت کمتری دریافت کند، فشار روانی بیشتری بر او وارد خواهد شد. اما وقتی اطرافیان و افراد نزدیک فرد، درک و حمایت مناسبی از او داشته باشند، شرایط بهتری برای پشت سر گذاشتن و بازسازی خود پس از واقعه فراهم خواهد شد.
sufferfree# 